Toeters en bellen voor circulaire scholenbouw

maandag 15 september 2025

Bij de bouw en renovatie van schoolgebouwen staan circulaire ambities zelden hoog op de agenda. Onbekend maakt onbemind: de meerwaarde van circulair bouwen is vaak niet duidelijk en de perceptie leeft dat het vooral duurder is. Toch laat een bredere blik zien dat een circulair schoolgebouw heel wat voordelen biedt. Zeker voor scholen, die intensiever worden gebruikt dan de meeste andere gebouwen.

De voordelen op een rijtje

Lagere onderhouds- en beheerskosten, in geld, tijd én zorgen, maken het verschil. Daarbovenop zorgt een circulair ontwerp voor een duurzaam waardebehoud van het gebouw en de mogelijkheid om het eenvoudig aan te passen aan veranderende onderwijsvisies of schommelingen in leerlingenaantallen. Ook meteen bij oplevering zijn er voordelen. Flexibel ingerichte ruimtes maken het mogelijk om klaslokalen aan te passen aan de activiteit of groepsgrootte, of om samen te werken met meerdere klasgroepen. Bovendien kan de school worden opengesteld voor gebruik buiten de schooluren, bijvoorbeeld door lokale verenigingen of sportclubs. 

Daarnaast is er ook de educatieve meerwaarde: leerlingen ervaren dagelijks hoe duurzaamheid er in de praktijk uitziet. Gebouwen die zijn opgetrokken met hergebruikte grondstoffen, hernieuwbare materialen of slimme ontwerpoplossingen tonen dat duurzaamheid concreet en aantrekkelijk kan zijn. Voor lokale besturen levert circulaire scholenbouw een bijdrage aan klimaatdoelen én aan de lokale leefbaarheid. Slim ontworpen scholen kunnen immers ook tekorten in sportinfrastructuur of verenigingslokalen opvangen, en zelfs voorzieningen bieden zoals publieke toiletten of elektrische laadpalen. Onderschat ook de voorbeeldfunctie niet: een duurzaam gerenoveerd of nieuw schoolgebouw straalt af op de hele gemeenschap en vergroot de aantrekkingskracht voor gezinnen.

Ten slotte spelen ook emoties een rol. Scholen zijn plekken waar generaties hun broek hebben versleten op de schoolbanken. Voordat de sloophamer eraan te pas komt, is het dus goed om rekening te houden met de band die inwoners met hun school hebben. Als nieuwbouw toch de beste oplossing blijkt, kan het hergebruiken van herkenbare elementen uit het oude gebouw de continuïteit versterken.

De gids circulaire scholenbouw

Koester je zelf circulaire ambities voor je schoolgebouw? Lees dan zeker de ‘Gids voor een circulaire scholenbouw: van ambitie tot implementatie en maatschappelijke integratie’. Deze praktische handleiding is speciaal gericht op de onderwijssector en helpt schoolbesturen, opdrachtgevers, lokale besturen en gebruikers om vanaf het begin samen na te denken over het circulaire ambitieniveau voor een (ver)nieuwd schoolgebouw en de weg ernaartoe.

De gids is rijk geïllustreerd en bevat tal van voorbeelden uit Vlaanderen en Nederland.

  • Meer over dit project lees je hier of download direct de gids.
     
  • Liever een introductie?
     

Boekhoudkundig, maar niet bouwkundig afgeschreven

Is nieuwbouw altijd de beste optie? In Nederland toont de Stichting Mevrouw Meijer dat het anders kan. De organisatie zet zich in voor het behoud en de transformatie van bestaande schoolgebouwen. Met een eigen methodiek laten zij zien hoe vaak afgeleefde en verouderde scholen kunnen worden omgevormd tot mooie, comfortabele en toekomstbestendige leeromgevingen

Omdat scholen meestal weinig tijd, budget en expertise hebben, zetten veel gemeenten en scholen adviesbureaus in, wat bijna altijd leidt tot een standaard nieuwbouw. De aanpak van Mevrouw Meijer biedt een alternatief: jonge architecten ontwikkelen creatieve, op maat gemaakte transformatieplannen waarbij ook leerlingen, leraren, bestuurders en buurtbewoners worden betrokken. Zo ontstaan projecten die echt verankerd zijn in hun omgeving.
Een mooi voorbeeld is de renovatie van de Vakschool Nimeto in Utrecht. Bekijk het resultaat zelf: Vimeo-video.
Meer weten? Lees verder op de website van Mevrouw Meijer.

Fotografie: MWA Max Nibbrig

 

Ook in Vlaanderen vonden al heel wat opdrachtgevers de weg naar een circulaire invulling van de dorpsschool, het college of de vakschool. Laat je inspireren!

1. Zoveel meer dan een schoolgebouw

In de kleuter- en lagere school het Vliegertje in Deurne zijn de gangen een stuk breder dan in een klassieke school. Ze hebben dan ook meerdere functies met hun speel- en leerzones. De sporthal, de refter en de slaapzaal kunnen na de schooluren ook individueel gebruikt worden door externe organisaties. Een toegangscontrolesysteem en inbraakdetectie gekoppeld aan het reservatiesysteem zorgen ervoor dat de juiste personen toegang krijgen bij naschoolse activiteiten.

2. Van schoolgebouw naar woonproject

Kleurrijke mozaïeksteentjes, een tuin als speelplaats en statige toegangspoorten: wie de site van de Heilig Hartschool in Izegem bezoekt, herkent meteen de voormalige jongensschool. Toen ze in 2007 leeg kwam te staan, vormde de Izegemse Bouwmaatschappij (nu Thuiswest) ze samen met architect Lieven Dejaeghere om tot 22 sociale huurwoningen.De oorspronkelijke buitenmuren werden behouden, de binnenmuren werden voorzien van extra isolatie en er kwamen vijf gezinswoningen in de westvleugel. Verschillende materialen werden gerecupereerd. Bewoners gebruiken bijvoorbeeld het afdak van de voormalige speelplaats als fietsenstalling. Op de groene binnenplaats vangen de waterbekkens overtollig regenwater op, dat zo vertraagd in de grond kan sijpelen. Door de transformatie blijft ook de erfgoedwaarde zichtbaar, terwijl de CO₂-impact beperkt blijft. Alles samen een krachtig bewijs dat herbestemming niet alleen duurzamer kan zijn, maar ook sociaal en ruimtelijk sterk. Meer lezen

Foto: Projecten - Lieven Dejaeghere

 

 

Antwerp Management School - Dox project

3. Zorgeloos inrichten met schoolinrichting-as-a-service

Door de schoolinrichting te organiseren als een dienst, laat projectinrichter Dox scholen mee evolueren met de behoeften van leerlingen en leerkrachten. Scholen genieten tot 20 jaar lang van kwaliteitsvolle en duurzame tafels, stoelen, poefen en meer. Komen er leerlingen bij of willen leerkrachten de leervormen bijsturen, dan kunnen scholen de stukken na drie jaar al omruilen. Na tien jaar herwerkt Dox het concept. Dan krijgen de meubels een nieuw plekje, in de school zelf of elders.
Dit alles krijgt een vervolg in het project CircuLeren. Dox Interieur Concepten en maatwerkbedrijf Arop helpen het Stedelijk Onderwijs Antwerpen om klasomgevingen slim in te richten en de meubels te repareren of te herwaarderen. Het project krijgt daarna een vaste stek in de leeromgeving Schrijnwerkerij. Zo kunnen leerlingen, cursisten en leerkrachten dezelfde creatieve, circulaire kwaliteit voortzetten in de ateliers.

4. Overmaats mijnpatrimonium herleeft in lagere school

De makkelijkste manier om materialen te besparen, is bestaande gebouwen ten volle te benutten. De oude badhallen op de mijnsite in Beringen werden met bescheiden aanpassingen omgetoverd tot een lagere school met naschoolse opvang en kinderkribbe. Dankzij de originele skeletstructuur kon het gebouw eenvoudig herbestemd worden.

De uitdaging was vooral om deze overmaatse gebouwen - budgettair, energetisch en qua normen - tot geschikte ruimtes terug te brengen. De architecten kregen dit alles voor mekaar door binnen de bestaande ruimten boxen te gebruiken en de grote traphallen in te zetten als speelruimte. De technieken werden in opbouw uitgewerkt, waardoor ze makkelijk aan te passen en te onderhouden zijn.
Fotografie: Stijn Bollaert

 

5. Nostalgie: van oude mijnschool tot hedendaagse school én buurtcentrum

In Genk werd een de oude Sint-Albertusschool circulair gerenoveerd tot een moderne school én ontmoetingscentrum in opdracht van de stad. Daarbij stond maximaal hergebruik centraal: zo kregen de wanden en een kastensysteem uit een tijdelijk stadskantoor een tweede leven. Het project past de vijf belangrijkste pijlers van circulair bouwen toe: behoud van het bestaande, flexibiliteit naar de toekomst, modulaire en aanpasbare constructies, minimaal gebruik van afwerkingen en aandacht voor onderhoud en technieken. Door extra vloerniveaus toe te voegen en de kelders open te werken, werd bovendien het ruimtelijk rendement sterk verhoogd. Het resultaat is een duurzaam en betaalbaar project dat laat zien hoe circulaire principes concreet kunnen worden toegepast. Meer weten

Foto: www.limburgbouwt.be

 

Foto: Tim Van De Velde 

 

6. De flexibele aanbouw van de tuinbouwschool houdt alle opties open

Bij PTS Mechelen kreeg de nieuwbouwuitbreiding, ook wel ‘de Groentjesblok’ genoemd, een circulaire en toekomstbestendige aanpak. De betonnen draagstructuur werd bewust losgekoppeld van de afwerkingslagen, zodat het gebouw in de toekomst makkelijk aanpasbaar blijft. Dankzij een logisch opgezet skelet en het gebruik van JUUNOO-wanden kan ook de indeling flexibel worden aangepast. De milieu-impact werd bovendien nauwkeurig doorgerekend met C-CALC en TOTEM. Meer weten

7. Een modulair daksysteem maakt optopping mogelijk in  de toekomst

Vrije Basisschool De Bron in Wellen toont hoe circulair bouwen betaalbaar en slim kan zijn. Dankzij een modulair daksysteem is het gebouw niet alleen demonteerbaar, maar kan er in de toekomst eenvoudig een extra verdieping worden toegevoegd. Immers, wie weet hoe de leerlingaantallen zullen evolueren? Ook isolatie kreeg een tweede leven: oude PUR-platen uit een ander gebouw, nog maar halverwege hun levensduur, werden hergebruikt nadat hun isolatiewaarde grondig werd getest. Zo combineert de school duurzaamheid met kostenefficiëntie, zonder in te boeten op kwaliteit of toekomstbestendigheid. Meer lezen
Foto: CPE

Deel dit artikel